ควรเปลี่ยนสายให้อาหารเมื่อไหร่? ระยะเวลาและข้อสังเกตที่ผู้ดูแลต้องรู้

สำหรับผู้ป่วยที่ไม่สามารถรับประทานอาหารทางปากได้ตามปกติ ไม่ว่าจะเป็นผู้สูงอายุ ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง หรือผู้ป่วยระยะฟื้นตัว การใส่สายให้อาหาร ไม่ว่าจะเป็นสายยางทางจมูกหรือสายสอดทางหน้าท้อง ถือเป็นอุปกรณ์ช่วยให้ผู้ป่วยได้รับอาหารและยา อย่างไรก็ตาม สายให้อาหารมีอายุการใช้งานและข้อจำกัดที่ผู้ดูแลจำเป็นต้องรู้ เพื่อช่วยลดความเสี่ยงจากการอุดตัน การติดเชื้อ และการบาดเจ็บต่อเนื้อเยื่อ

1. ประเภทของสายให้อาหารและระยะเวลาที่ควรเปลี่ยน

ระยะเวลาในการเปลี่ยนสายให้อาหารจะขึ้นอยู่กับชนิดของสายและวัสดุที่ใช้ โดยมีรายละเอียดดังนี้

สายให้อาหารทางจมูก (Nasogastric Tube - NGT)

สายให้อาหารทางหน้าท้อง (Gastrostomy Tube / PEG Tube)

สายประเภทนี้จะสอดผ่านผิวหนังหน้าท้องเข้าสู่กระเพาะอาหารโดยตรง ตัวสายมักทำจากซิลิโคนคุณภาพสูง จึงมีอายุการใช้งานยาวนาน โดยทั่วไปอาจเปลี่ยนทุก 3–6 เดือน หรือตามที่แพทย์ผู้ดูแลเฉพาะทางนัดหมาย ส่วนการเปลี่ยนครั้งแรกหลังใส่และแผลหายดีแล้ว แพทย์อาจนัดเปลี่ยนในช่วงประมาณ 2–3 เดือนแรก

2. 5 สัญญาณเตือนที่ควรให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมิน

นอกเหนือจากกำหนดเวลาข้างต้นแล้ว หากพบความผิดปกติต่อไปนี้ ผู้ดูแลควรรีบติดต่อแพทย์หรือพยาบาลเพื่อประเมินและพิจารณาการเปลี่ยนสาย

3. แนวทางดูแลสายให้อาหารเพื่อช่วยลดการอุดตันและการชำรุด

ล้างสายหลังใช้งาน: ใช้น้ำสะอาดประมาณ 30–50 ซีซี หรือตามปริมาณที่แพทย์กำหนด ล้างสายหลังให้อาหารและหลังให้ยา เพื่อช่วยลดการสะสมของคราบอาหารภายในสาย

ให้ยาอย่างถูกวิธี: การเตรียมยาเพื่อให้ผ่านสายให้อาหารควรตรวจสอบกับแพทย์หรือเภสัชกรก่อน เพราะยาแต่ละชนิดมีวิธีเตรียมแตกต่างกัน ไม่ควรบดหรือผสมยาเองโดยไม่ทราบว่าสามารถทำได้หรือไม่

ระวังสายพับหรือดึงรั้ง: จัดสายไม่ให้พับงอหรือถูกดึงระหว่างผู้ป่วยพลิกตัว และยึดสายบริเวณจมูกหรือแก้มตามคำแนะนำ เพื่อป้องกันการเลื่อนหลุดโดยไม่ตั้งใจ

4. เมื่อสายให้อาหารมีปัญหา ควรทำอย่างไร?

หากสายอุดตัน ชำรุด หรือหลุด ควรหยุดให้อาหารและยาไว้ก่อน และติดต่อแพทย์หรือพยาบาลเพื่อรับคำแนะนำ ไม่ควรฝืนดันสิ่งอุดตัน ใช้อุปกรณ์แหย่สาย หรือใส่สายกลับเอง โดยเฉพาะสายให้อาหารทางหน้าท้องที่เพิ่งใส่ไม่นาน เพราะอาจเกิดการบาดเจ็บหรือใส่สายผิดตำแหน่งได้

หากผู้ป่วยมีอาการหายใจลำบาก สำลักรุนแรง ซึมลงมาก ปวดท้องรุนแรง หรือมีอาการทรุดลงอย่างรวดเร็ว ควรรีบไปโรงพยาบาลหรือขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน

5. หากต้องเปลี่ยนสายให้อาหารที่บ้าน ควรเตรียมตัวอย่างไร?

สำหรับผู้ป่วยติดเตียง ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่เคลื่อนย้ายลำบาก การเดินทางไปโรงพยาบาลเพื่อเปลี่ยนสายให้อาหารอาจเป็นเรื่องที่ครอบครัวต้องวางแผนล่วงหน้า การสอบถามบริการเปลี่ยนสายให้อาหารที่บ้านจึงเป็นอีกทางเลือกหนึ่ง โดยควรแจ้งรายละเอียดให้ผู้ให้บริการประเมินก่อนนัดหมาย

ข้อมูลที่ควรเตรียม ได้แก่ ชนิดของสายให้อาหาร (สายทางจมูกหรือสายทางหน้าท้อง) วันที่ใส่หรือเปลี่ยนสายครั้งล่าสุด ขนาดและวัสดุของสายหากทราบ อาการผิดปกติที่พบ และโรคประจำตัวของผู้ป่วย ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ผู้ให้บริการพิจารณาความเหมาะสมและเตรียมการก่อนเข้าดูแล

Cherry Nursing Home มีบริการเปลี่ยนสายให้อาหารและสายสวนปัสสาวะที่บ้าน โดยมีพยาบาลให้บริการในพื้นที่กรุงเทพฯ และปริมณฑล สามารถสอบถามรายละเอียด พื้นที่ให้บริการ และค่าใช้จ่ายก่อนนัดหมายได้ที่ บริการเปลี่ยนสายให้อาหารและสายสวนปัสสาวะที่บ้าน

หากผู้ป่วยมีอาการสำลัก หายใจลำบาก ซึมลง ปวดท้องรุนแรง หรือสายหลุดร่วมกับอาการผิดปกติ ไม่ควรรอการนัดหมายบริการที่บ้าน ควรไปโรงพยาบาลหรือขอความช่วยเหลือฉุกเฉินตามความเหมาะสม

สรุป: การเปลี่ยนสายให้อาหารควรทำตามคำแนะนำของบุคลากรทางการแพทย์

ระยะเวลาเปลี่ยนสายให้อาหารแตกต่างกันตามชนิดของสาย วัสดุ และสภาพของผู้ป่วย ผู้ดูแลจึงควรตรวจสอบกำหนดนัดและสังเกตความผิดปกติอยู่เสมอ หากพบว่าสายอุดตัน ชำรุด หลุด หรือมีอาการอักเสบรอบตำแหน่งใส่สาย ควรให้บุคลากรทางการแพทย์ประเมิน ไม่ควรถอดหรือใส่สายใหม่ด้วยตนเอง หากผู้ป่วยต้องเปลี่ยนสายและเดินทางไม่สะดวก สามารถศึกษารายละเอียด บริการเปลี่ยนสายให้อาหารที่บ้าน เพื่อสอบถามความเหมาะสมและนัดหมายได้